Informacje o laureatach konkursu „Laur Konserwatorski 2016”

Celem konkursu pod patronatem Generalnego Konserwatora Zabytków, Wojewody Lubelskiego i Marszałka Województwa Lubelskiego - jest:

  • wyłonienie wyróżniających się realizacji konserwatorskich cechujących się wysoką jakością, prawidłowością działań przy zabytku, szczególną dbałością o kompleksowe przywrócenie mu świetności i utrwalenie wartości oraz znaczenia,
  • promocja dobrych wzorów realizacji prac przy zabytku , adaptacji i dbałości o jego właściwe utrzymanie i zagospodarowanie,
  • uhonorowanie i wyróżnienie wzorowych inwestorów-gospodarzy zabytków i wykonawców prac.

 

Laury Konserwatorskie 2016 przyznano :

 

1. GMINIE MIEJSKIEJ W KRASNYMSTAWIE - ZA KOMPLEKSOWY REMONT I KONSERWACJĘ DWORU W DAWNYM  ZAŁOŻENIU DWORSKO-FOLWARCZNYM „STAROSTWO

Dwór w Krasnymstawie zwany „starościńskim” jest pozostałością dawnego zespołu dworsko – parkowego i folwarcznego zlokalizowanego w południowej części miasta. Pierwsze przekazy archiwalne dotyczące folwarku pochodzą z 1782 r. Był to wówczas duży zespół z dworem, licznymi budynkami gospodarczymi, browarem i gorzelnią, należący do starostów krasnostawskich. W czasie wojen polsko – szwedzkich zniszczeniu uległ zamek królewski, gdzie rezydowali starostowie i dlatego w 1774 r. przeniesiono siedzibę starosty do folwarku, zwanego później od swojej funkcji  „Starostwem”. Dwór starościński, który dotrwał do naszych czasów pochodzi z 1 poł. XIX w. . W 1914 r. w trakcie walk o Krasnystaw spłonęły zabudowania gospodarcze, ocalał jedynie spichlerz i dwór. Po I wojnie zespół dworski stał się własnością rodziny Radomyskich zamieszkującej dwór do czasu parcelacji dóbr w 1944 r.. Po II wojnie na dawnym gazonie przed dworem wystawiono barak z mieszkaniami komunalnymi a większą część zdegradowanego teren parku zajmowały garaże i pomieszczenia magazynowe. Dwór był użytkowany na cele mieszkalne i zajmowany przez różne instytucje. Od 1996 r. został wyłączony z użytkowania. Odtąd niszczał opuszczony i dewastowany, jedynie doraźnie zabezpieczany był po interwencjach i nakazach konserwatorskich.

W 2012 r. opracowano projekt budowlany inwestycji.

W trakcie prac projektowych wykorzystane zostały wydane wcześniej zalecenia konserwatorskie, przekazy historyczne i  pozyskane od ostatnich właścicieli zdjęcia archiwalne przedstawiające wygląd dworu i parku. Na ich podstawie odtworzono zagospodarowanie najbliższego otoczenia zabytkowego dworu z gazonem przed frontem, układem alejek i doborem roślin charakterystycznych dla czasu jego funkcjonowania. Po wyburzeniu baraku stojącego przed dworem, komórek i części chaotycznej zabudowy uzyskano układ przestrzeni typowej dla założeń z okresu XIX i początku XX w. podporządkowanych budynkowi dworu.

W trakcie prac  remontowych odtworzono pokrycie dachu drewnianym gontem; pracom konserwatorskim poddano portyk kolumnowy.

Z wnętrza dworu usunięto wtórne podziały akcentując sień reprezentacyjną i salon na osi środkowej, odgruzowano zawalone piwnice, wyremontowano ściany fundamentowe,  a strych zaadaptowano na salę konferencyjną. We wszystkich pomieszczeniach ułożono drewniane podłogi, zakonserwowano drzwi frontowe a pozostałe odtworzono na wzór zachowanych, zamontowano okna skrzynkowe wykorzystując oryginalne okucia. Wyjątkowym odkryciem tej inwestycji były duże fragmenty tapet pokrywające drewniane ściany dworu, które przetrwały pod tynkiem położonym na nie prawdopodobnie w okresie międzywojennym. W trakcie dodatkowych prac konserwatorskich relikty tapet zostały wytransferowane i poddane zabiegom konserwatorskim. Najlepiej zachowane fragmenty po konserwacji zostały oprawione w ramy o wymiarach 70 x 100 cm i obecnie zdobią pomieszczenia w których pierwotnie występowały.

Dwór wpisany do rejestru zabytków w 1998 r. jest jednym z niewielu zachowanych na terenie województwa lubelskiego drewnianych dworów o konstrukcji wieńcowej  i cechach klasycystycznych - będąc jednocześnie typowym przykładem dawnych skromnych siedzib podmiejskich. Zlokalizowany na wysokiej skarpie nadwieprzańskiej, z kolumnowym gankiem w elewacji frontowej, gazonem i tarasem wychodzącym na część ogrodową, po wielu latach opuszczenia stał się jednym z najbardziej malowniczych akcentów w przestrzeni miejskiej, a jego otoczenie atrakcyjnym miejscem rekreacyjnym służącym mieszkańcom Krasnegostawu.

Prace remontowe prowadzone były w latach 2012 – 2015 roku. Inwestycja finansowana była ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na  w lata 2007-2013, środków własnych samorządu miejskiego (ok 25 %).

Autorem  projektu jest mgr inż. Barbara Skórzyńska – Terlecka – wraz z zespołem.

 

5  7  16  21

 

2. PARAFII RZYMSKOKATOLICKIEJ POD WEZW. ŚW. STANISŁAWA BM W CZEMIERNIKACH - ZA KOMPLEKSOWE PRACE KONSERWATORSKIE PRZY KOŚCIELE PARAFIALNYM

 

Kościół parafialny pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Czemiernikach –

zlokalizowany  w zachodniej pierzei rynku - został zbudowany z fundacji Henryka Firleja, dziedzica Czemiernik; od 1601 roku sekretarza królewskiego i późniejszego biskupa płockiego. Budowę rozpoczęto 3 maja 1603 roku wmurowaniem kamienia węgielnego. Prowadził ją prawdopodobnie lubelski murator Piotr Durie. Współpracował z nim turobińsko – zamojski sztukator Jan Wolff, autor renesansowo- manierystycznej dekoracji sklepienia kościoła, który swoją sygnaturę/gmerk pozostawił w kartuszu na ścianie prezbiterium z datą zakończenia prac w 1614 roku.

Kościół jest orientowany, ma symetryczną jednonawową bryłę, z parą kaplic transeptowych i przylegających do nich zakrystii. Po obu stronach zamkniętego półkoliście prezbiterium, wprowadzono parę ujmujących korpus pięciokondygnacyjnych wież, nakrytych baniastymi, latarniowymi hełmami oraz  przylegających do nich okrągłych wieżyczek, mieszczących klatki schodowe. Jednoosiową, dwukondygnacyjną fasadę kościoła, zwieńczoną szczytem, flankują, wspomniane wieże. Na osi umieszczono półkoliste wejście poprzedzone portykiem, wspartym na dwóch parach kolumn toskańskich. Trójprzęsłową nawę przykryto sklepieniem kolebkowym z lunetami.

Fundator kościoła zadbał o jego bogaty jak na owe czasy kamienny  wystrój w stylu renesansu lubelskiego. Do chwili obecnej zachowały się portale wewnętrzne i zewnętrzne, z których każdy zwieńczony został innym kartuszem z herbem fundatora – „Lewart” oraz kamienne obramienia okienne z charakterystyczną dla renesansu lubelskiego plecionką. Wystrój wnętrza uzupełniono sztukatorską dekoracją sklepienia kościoła, wykonaną przez zespół sztukatora Jan Wolfa. Niestety jej znaczna część, zdobiąca nawę świątyni, uległa zniszczeniu w trakcie pożaru w 1813 roku.

Z pierwotnego wyposażenia świątyni zachowały się jedynie dwie późnogotyckie rzeźby Matki Bożej i św. Jana, wkomponowane w manierystyczny ołtarz główny. Ołtarze boczne, ołtarze  umieszczone w kaplicach, ambona  oraz pozostałe wyposażenie, wykonane w  stylu barokowym,  pochodzą z XVIII wieku.

Ze względu na pogarszający się stan zachowania kamiennych elementów wystroju kościoła -  obramień okiennych, portali wewnętrznych i zewnętrznych, prace przy nich parafia podjęła już w 2006 roku. Kontynuowano je  w kolejnych latach. Jednocześnie parafia czemiernicka wykonała prace konserwatorskie przy elementach wyposażenia wnętrza: barokowej ambonie, przytęczowych ołtarzach bocznych  z obrazami i  ołtarzu głównym.

W 2015 roku parafia podjęła prace konserwatorskie przy zachowanej sztukatorskiej dekoracji sklepienia prezbiterium kościoła. Sztukaterie przez wieki ulegały procesom niszczenia i degradacji, na którą największy wpływ miał pożar w 1813 roku, późniejsze naprawy o charakterze murarskim i niefachowe interwencje. Część elementów zdobiących sklepienie prezbiterium uległa zniszczeniu, pozostawiając w dekoracji ubytki, wtórnie uzupełnione, jeszcze w wieku XIX. Dekoracja wielokrotnie przemalowywana, została pokryta  grubymi warstwami farby, co spowodowało zakrycie oryginalnych form przestrzennych, a także licznych mechanicznych uszkodzeń.  Pierwotne warstwy malarskie zdobiące sztukaterie zostały wtórnie odbarwione, zniszczone i zabrudzone przez pożar, jak również zdegradowane licznymi biologicznymi nawarstwieniami. Warstwy barwne lokalnie spękane, odspojone,  z drobnymi ubytkami na całej powierzchni, zostały odkształcone i powyginane. Tynki w obrębie sklepienia i ścian prezbiterium poddawane były licznym naprawom, które pozostawiły ślady w postaci różnych faktur i materiałów.

Prace rozpoczęto wykonaniem dokumentacji, badań technologicznych i stratygrafii. Zdecydowano o usunięciu wtórnych warstw technologicznych i zabezpieczeniu odspojonych śladów warstw oryginalnych. Konserwację techniczną wykonano w zakresie konsolidacji warstw technologicznych partii sztukaterii, wypraw ścian i wysklepek. Naprawiono i wzmocniono elementy sztukaterii. Wykonano niezbędne rekonstrukcje sztukaterii i naprawy w obrębie ich powierzchni. Opracowano estetycznie powierzchnie sklepienia prezbiterium. Wykonano rekonstrukcje malatury i dekoracji pozłotniczej, opierając się na wynikach badań zachowanych oryginalnych warstw jak również na analizie porównawczej zachowanych obiektów i podobnych realizacji konserwatorskich. Interwencja konserwatorska mała na celu pełną konserwację zachowanych sztukaterii z niezbędnymi rekonstrukcjami form i warstw barwnych oraz naprawę i rekonstrukcję w obrębie ścian prezbiterium. Podjęte działania miały za zadanie powstrzymanie procesów destrukcji, przywrócenie pierwotnych walorów artystycznych i estetycznych wnętrza, ze szczególnym uwzględnieniem przywrócenia zabytkowym powierzchniom parametrów technicznych.

Prace konserwatorskie realizował zespół kierowany przez Pawła Sadleja w oparciu o program prac, opracowany przez Sarę Hejke.

 

5.Czemierniki kościół widok od strony płd wsch  9.Czemierniki fragment obramienia okennego z herbem 001  10.Czemierniki fragment obramienia okennego z herbem 000  23.CZemierniki sklepienie  24.CZemierniki sklepienie po pracach

 

3. PKP POLSKIM LINIOM KOLEJOWYM S.A. - ZA KOMPLEKSOWY REMONT I KONSERWACJĘ WIADUKTU KOLEJOWEGO NAD ULICĄ KUNICKIEGO W LUBLINIE

Wiadukt kolejowy nad  ul. Kunickiego Lublinie jest na terenie woj. lubelskiego jednostkowym przykładem realizacji - w okresie dwudziestolecia międzywojennego - dzieła inżynierii lądowej o rozbudowanej, bogatej formie architektonicznej, odwołującej się do porządków klasycznych.

W latach 90. XIX wieku zrealizowano linię kolejowa łączącą Lublin z Chełmem. Linia przecięła jedną z głównych ulic miasta, tworząc niebezpieczny węzeł komunikacyjny. Próbę rozwiązania tego problemu przerwały działania wojenne I wojny światowej.

Dopiero w latach 1925-28 powstał wiadukt kolejowy nad ulicą. Wstępny projekt został przygotowany przez Radomską Dyrekcję Kolejową Polskich Kolei Państwowych. Jego budowa otwierała bezkolizyjny dojazd do nowopowstającej dzielnicy „Dziesiąta”.

Budowa wiązała się z koniecznością wykonania podkopu (tj. obniżenia rzędnej ulicy) i przebudową układu komunikacyjnego w sąsiedztwie. Jednym z elementów projektu branży drogowej było rozwiązanie przejść pieszych pod wiaduktem, do wysokości powyżej poziomu notowanych wylewów pobliskiej rzeki Czerniejówki .Projekty drogowe opracowane zostały w Wydziale Budowlanym Magistratu Lublina i podpisane przez Kierownika Wydziału - architekta Ignacego Kędzierskiego i inż. miejskiego Henryka Zamorowskiego. Inwestycja obejmowała realizację:

a)    żelbetowego ustroju nośnego składającego się z 15 przęseł płytowych, opartych na masywnych przyczółkach i 32 podporach w formie kolumn o średnicy 1 m,

b)    wystroju architektonicznego przyczółków i skrzydeł przyczółków, kolumn, balustrad i bocznych zewnętrznych krawędzi płyt ustroju nośnego nad jezdnią,

c)    układu komunikacji jezdnej i pieszej, powiązanego z przyległymi ulicami.

 

Stan techniczny wiaduktu przed remontem był bardzo zły. W obrębie elementów

betonowych, powierzchni tynkowych jak i elementów stalowych obiektu widoczne były

postępujące procesy korozyjne. Na powierzchniach tynkowych i betonowych

występowały liczne spękania, ubytki i odspojenia dużych fragmentów występowały

głównie w obrębie tralek, słupków, poręczy i partii cokołowych balustrady. Przyczółki i

mury oporowe wykazywały znaczny stopień zasolenia w partiach przyziemia. Prawie całą

powierzchnię zabytkowego wystroju wiaduktu pokrywały ciemne nawarstwienia brudu,

sadzi i smółek, poprzerastane wykwitami soli.

Po zdefiniowaniu stopnia zniszczenia wiaduktu i określeniu koniecznych prac

remontowych – w  pierwszej kolejności m.in. usunięto skorodowane warstwy betonu,

wytypowano elementy tralek nadające się do ponownego wmontowania, które

jednocześnie mogły służyć do wykonania nowych form. Czyszczenie przeprowadzono

mechanicznie przez piaskowanie i groszkowanie. W podstawach zdwojonych kolumn,

uzupełniono brakujące elementy bloków kamiennych – nowe elementy wykonano na

wzór pozostałych z granitu. Spękania iniekowano poliuretanową żywicą iniekcyjną.

Odsłonięte pręty zbrojeniowe oczyszczono i zabezpieczono antykorozyjnie. Cała

powierzchnia została zdezynfekowana i odgrzybiona. Wykonano rekonstrukcję

uszkodzonych powierzchni betonowych, w partiach cokołowych zastosowano

uszczelniacz, który penetruje głęboko w powierzchnię betonową wzmacniając ją i

przedłużając jej żywotność, uzupełniono brakujące części boniowania. Po wykonaniu w/w

prac naprawczych części betonowych – zaimpregnowano i pomalowano wszystkie

części składowe wiaduktu. Stalowe przęsła ozdobnej balustrady

oraz rozetki na skrzyżowaniu szprosów, zostały odtworzone na wzór pierwotnych w

oparciu o dokumentację i inwentaryzację.

Obecnie, po rekompozycji otoczenia wiaduktu, jest to jeden z najlepiej

wyeksponowanych zabytków miasta.

 

20150813 130401  20150813 130914  DSC 0032  DSC 0041  DSC 0042  skanowanie0006  skanowanie0011

 

4. PARAFII RZYMSKOKATOLICKIEJ POD WEZW. WNIEBOWZIĘCIA NMP W OPOLU LUBELSKIM - ZA KOMPLEKSOWE PRACE KONSERWATORSKIE PRZY KOŚCIELE PARAFIALNYM

Parafia rzymskokatolicka istniała w Opolu Lubelskim od pocz. XIV w.. W XV w. wybudowano drewniany kościół, do którego w 1615 roku Feliks Słupecki dobudował od północy murowaną kaplicę grobową. Budowę świątyni ukończyli w 1674 roku proboszczowie opolscy - Stanisław i Piotr Dobielowiczowie.

Po sprowadzeniu w 1743 roku do Opola Lubelskiego przez Jana Tarłę zakonu Pijarów i przekazaniu im kościoła, nastąpiła rozbudowa. W latach 1744-49  zbudowano wieniec kaplic tworzących obejście nawy głównej – tzw. „kalwarię”. Obecnie, po zamurowaniu arkad są to nawy boczne kościoła.

Dzisiaj świątynia pełni funkcję kościoła parafialnego pw. Wniebowzięcia NMP. Zarówno bryła budynku jak i jego wnętrze uległy w ciągu wieków zniszczeniom, nastąpiły reparacje, przemalowania i uzupełnienia. Tynki cementowe elewacji zatarły pierwotny detal i profil dekoracji oraz spowodowały ogromne zniszczenia.

Proboszcz parafii ks. Krzysztof Kozak w 2009 r. rozpoczął kompleksowe prace restauratorskie remontem wypraw tynkowych i konserwacją detalu architektonicznego elewacji z przywróceniem barokowej formy i kolorystyki. Wyprawy tynkowe, dekoracje sztukatorskie i kamieniarkę oczyszczono, części zdezintegrowane - usunięto, a zachowane  - zdezynfekowano i wzmocniono.  Na płaskich powierzchniach i gzymsach wykonano tradycyjną metodą,  piaskowo-wapienne tynki dwuwarstwowe, barwione w masie, na bazie sieny naturalnej z laserunkami.

Prace prowadzono również przy elewacjach kaplic bocznych. W 1748 roku Jan Tarło sfinansował ich przebudowę,  nadając północnej - funkcję rodzinnego mauzoleum, co potwierdza dekoracja  zewnętrzna ścian. Pod kaplicą znajduje się krypta, a w niej pochówki Jana Tarły i jego żony Zofii z Krasińskich; na elewacji kaplicy znajduje się epitafium pierwszej żony Jana - Elżbiety z Branickich Tarłowej.

Dekoracja kartuszy obramiających herby uległa poważnym zniszczeniom. Czynności ratunkowe polegały również na wykonaniu form uzupełniających. Znaleziono pierwotną kolorystykę heraldyczną tarcz herbowych – cynober  dla herbu Topór i błękit  dla herbu Ślepowron, która została odsłonięta i uzupełniona. Prace przy konserwacji elewacji zakończono w 2014 roku.

Wnętrze świątyni jest w stylu barokowym, posiada bogaty program ikonograficzny - którego autorem był ks. Ignacy Konarski - z przewodnim tematem maryjnym w prezbiterium (obraz Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej z Dzieciątkiem w ołtarzu głównym oraz polichromia sklepienia prezbiterium m.in. przedstawiająca Wniebowzięcia NMP). Sklepienie nawy przedstawia Chrystusa w majestacie otoczonego przez czterech Ewangelistów i adorowanego przez przedstawicieli stanów.

W kaplicy północnej pw. Krzyża Św. polichromię wykonał w 1749 r. Antoni Dembicki. Program ikonograficzny dopełniony został przez cykl obrazów jego autorstwa sygnowanych i datowanych na 1746 r. związanych z legendą Krzyża Świętego.

W kaplicy południowej polichromię malował Józef Meyer;  znajduje się w niej cykl obrazów poświęconych św. Józefowi Kalasantemu.

Stan zachowania wystroju i wyposażenia przed podjęciem prac był katastrofalny. Polichromia autorstwa Antoniego Dembickiego z lat 1751 – 53, przemalowana w latach 60. XX w. w trudno usuwalnej technologii - była zniszczona i silnie zabrudzona. Drewniane wyposażenie zaatakowane przez drewnojady, z olejnymi przemalowaniami i przetartą malaturą obrazów - wymagało natychmiastowej interwencji.

W trakcie prac prowadzonych w latach 2009-2015 poddano konserwacji następujące barokowe wyposażenie z poł. XVIII w. :

  • osiem ołtarzy bocznych, w postaci niedużych późnobarokowych mens i obrazów autorstwa  Szymona Czechowicza, umieszczonych we wnękach nawy,
  • rzeźby apostołów usytuowane na konsolach między ołtarzami,
  • ambonę i chrzcielnicę,
  • epitafia Zofii Tarłowej i Aleksandra Lubomirskiego,
  • balustradę chóru wraz z prospektem organowym z 1910 roku, z  zabezpieczeniem zabytkowego witraża z ok. 1900 r..

 

Pracom poddano również polichromię prezbiterium i nawy wraz z dekoracją sztukatorską. W czasie prac konserwatorskich w prezbiterium odsłonięto zacheuszek z datą 1641 r. oznaczającą czas konsekracji kościoła przywróconego katolikom, po odzyskaniu od kalwinów. Pozostawiono ten fragment jako świadek dawniejszego wystroju.

Wystrój kościoła posiada kilka unikatowych rozwiązań:

  • namalowane w obu kaplicach otwory okienne ponad gzymsem wieńczącym. W trakcie prac przy polichromii wymieniono ślusarkę okienną, której wzór przyjęto z ikonograficznego przedstawienia na polichromii z kaplicy południowej,
  • namalowane otwory okienne w typie porte – fenetre w prezbiterium, sugerujące istnienie dwu lóż „wychodzących” na prezbiterium,
  • drewniany lambrekin zdobiącym gzyms nawy.

Pracom poddano również unikatowy, barokowy wystrój snycerski zakrystii południowej.

 

Wymienione prace wykonane zostały pod kierownictwem konserwatorów dzieł sztuki Aleksandra Piotrowskiego i Dawida Szlachty. Całość dopełniona została uporządkowaniem otoczenia oraz wykonaniem iluminacji kościoła, co pozwoliło świątyni odzyskać dawny blask i splendor.

 

2 stan kościoła po pracach  3 stam przed rozpoczęciem prac konserwatorskich 003  3 stan po pracach  8 ołtarze po konserwacji DSC 0253  14 polichromia ścian kaplicy północnej DSC 0410  15 polichromia ścian prezbiterium DSC 0277